در این مقاله قصد داریم در مورد رویه های گمرکی برای تشریفات ترخیص کالا از گمرک صحبت کنیم تا تاجران و آرادی های عزیز از این مطالب مفید استفاده کنند .
قسمت اول: تشریفات و شرایط عمومی اظهار و ترخیص همان گونه که در ماده 38 قانون امور گمرکی آمده خروج کالا از اماکن گمرکی مستلزم انجام تشریفات گمرکی است ، تشریفات گمرکی کالای ورودی در اولین گمرک مجاز انجام می شود ، گمرک ایران گمرکات مجاز به انجام تشریفات مختلف گمرکی را اعلام می نماید .
از کالای تجاری وارد قلمرو گمرکی می شود پس از بازدید مامور بهداشت از وسیله نقلیه ، کالای همراه ، آذوقه ، لوازم مصرفی ،اسلحه و مهمات و قطعات یدکی موجود ، اطلاعات مورد نیاز گمرک در خصوص آنها و خدمه و مسافران را اخذ نماید . در صورتیکه مامور گمرک مقدار آذوقه موجود در کشتی ، هواپیما یا قطار را پلمپ یا لاک و مهر کند ، ولی باید مقدار آذوقه ای که برای مصرف کارکنان و مسافران در مدت توقف در بندر یا فرودگاه یا ایستگاه راه آهن لازم می داند.
در اختیار آنان بگذارد و در صورت نیاز به آذوقه مجدد ، انبار تحت نظارت گمرک باز و بسته شود ، مواد منفجره و محترقه و مخدر و یا سایر کالاهای ممنوع الورود شرعی و قانونی موجود در این وسایط نقلیه با اطلاع فرمانده کشتی ، هواپیما و یا رئیس قطار در محل محفوظ در داخل این وسائل نقلیه قرار داده و برای تمام مدت توقف ، آنها را پلمپ و مراقبت نماید و یا آنها با تنظیم صورت مجلس در انبار تحت نظر گمرک حفظ و موقع حرکت مسترد نماید .
در ماده 39 قانون گمرکی تشریفات گمرکی به جز موارد استثنا مانند کالاهای موضوع مواد 40 و 41 قانون امور گمرکی منوط به اظهار کالا یا تسلیم اظهارنامه به شکل و تعداد نسخی که گمرک ایران تعیین می نماید توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی وی انجام می شود ، گمرک ایران مجاز است شکل ، نحوه تنظیم اظهارنامه و تشریفات اظهار و ترخیص کالا را بر حسب ضرورت تغییر دهد .
تبصره 1) چگونگی تنظیم اظهارنامه ، اسنادی که باید ضمیمه آن باشد ، مراحل گردش اظهارنامه و طرز رسیدگی و ارزیابی آن در آیین نامه اجرایی این قانون تعیین می گردد . تبصره 2) صاحب کالا مسئولیت صحت مندرجات اظهارنامه و اسناد تسلیمی به گمرک را بر عهده دارد. تبصره 3) گمرک ایران شرایط تسلیم اظهارنامه و اظهار قبل از ورود کالا را تعیین می نماید .
فصل اول – کالاهای ورودی ماده 47 – کالاهای وارده به قلمرو گمرکی را می توان برای یکی از منظورهای زیر اظهار کرد : a) ورود قطعی b) ورود موقت
c) ورود موقت برای پردازش d) مرجوعی ( ادعا به خارج از کشور ) e) ترانزیت خارجی ( عبور خارجی) f) ترانزیت داخلی ( عبور داخلی )
عملیاتی که از طرف گمرک و اشخاص ذیربط نسبت به اظهارنامه وکلای مربوط به آن انجام و منتهی به صدور پروانه گمرک در موارد بندهای a تا e این ماده می گردد تشریفات قطعی گمرکی و در مورد بند آخر یعنی ترانزیت داخلی و عبور داخلی غیر قطعی گمرکی تلقی می گردد .
مبحث اول – ورود قطعی ماده 48 _ ورود قطعی ، رویه گمرکی که براساس آن کالاهای وارده برای استفاده در داخل قلمرو گمرکی با پرداخت حقوق ورودی و هزینه های انجام خدمات و با انجام کلیه تشریفات ترخیص می شود .
ماده 49) در مواردی که کالا در حین حمل از مبدا تا هنگام تحویل به مرجع تحویل گیرنده کالا یا در مدت توقف در انبارهای گمرکی آسیب دیده یا ضایع و فاسد شود ، صاحب کالا می تواند تقاضا کند کالا را با پرداخت تمام هزینه های انجام خدمات و انجام تشریفات گمرکی از کشور خارج و یا آن را بلا عوض به دولت واگذار و یا قسمت آسیب دیده یا فاسد شده را تفکیک کرده و با پرداخت هزینه های انجام خدمات ، فقط حقوق ورودی قسمت سالم را بپردازد و از ترخیص بقیه به دولت صرف نظر نماید .
در صورتیکه تفکیک قسمت سالم مقدور نباشد یا تفکیک آن موجب آسیب دیدگی یا فاسد بیشتر کالا شود ، گمرک اجرایی می تواند به تقاضای صاحب کالا یا تنظیم صورت مجلس که به تایید گمرک ایران می رسد .
متناسب با آسیب دیدگی و فساد ، ارزش کالا را تعیین و براساس آن حقوق ورودی را محاسبه و وصول نماید ، چنانچه حقوق ورودی مذکور براساس وزن دریافت شود در این صورت به نسبت آسیب دیدگی یا فساد در حقوق ورودی تخفیف داده می شود ، در صورتی که مرجع تحویل گیرنده کالا موجب آسیب دیدگی کالا شود قسمت آسیب دیده از پرداخت هزینه های انجام خدمات معاف می گردد .
ورود قطعی کالا مستلزم اخذ تمامی مجوزهای لازم طبق قوانین و مقررات مربوط و پرداخت حقوق ورودی می باشد . در مورد پرداخت حقوق ورودی در ماده 6 قانون امور گمرکی آمده است . گمرک می تواند کالای متعلق به اشخاص را با اخذ ضمانت نامه بانکی و تعیین مهلتی که بیش از یک سال نباشد برای پرداخت حقوق ورودی به طور قطعی ترخیص نماید .
افزایش حقوق ورودی شامل کالای موجود در اماکن گمرکی نیست و در ماده 7 قانون امور گمرکی آمده است . کالای موجود در گمرک ، وثیقه پرداخت کلیه وجوه متعلقه به آن کالا و سایر بدهی های قطعی صاحب کالا بابت وجوهی است که وصول آن به موجب قانون بر عهده گمرک است . گمرک قبل از دریافت یا تامین وجوه مذکور نمی تواند اجازه تحویل و ترخیص کالا را بدهد .
مبحث دوم _ ورود موقت ماده 50 _ ورود موقت ، رویه گمرکی است که براساس آن کالاهای معینی می تواند تحت شرایطی به موقت قلمرو گمرکی وارد شود ، این کالاها باید ظرف مهلت معینی که گمرک ایران تعیین می نماید ، بدون اینکه تغییری در آن ایجاد شود خارج گردد ، تغییرات ناشی از استهلاک از این حکم مستثنی است .
تبصره _ فهرست کالاهای مشمول رویه ورود موقت و همچنین تشریفات ، تضمین ها و سایر مقررات مربوطه با رعایت این قانون در آیین نامه اجرایی تعیین می گردد. 
ماده 72 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی کالاهای زیر می تواند با اخذ مجوز گمرک ایران به عنوان ورود موقت به قلمرو گمرکی وارد شود : الف ) کالاها به منظور عرضه در نمایشگاه ها بین المللی ب) دستگاه های فیلم برداری و عکس برداری هوایی و فیلم های همراه آنها پس از ارائه موافقت وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
پ) دستگاه های مطالعات علمی ، آموزشی ، تربیتی ، فنی و مهندسی نقشه برداری ت) دستگاه ها برای سدسازی ، اسکله سازی ، لایروبی ، راه سازی ، حفاری ، استخراج و اکتشاف و پروژه های خاص . ث) دستگاه ها برای نصب و سوار کردن کارخانه ها و تاسیسات صنعتی و نظایر آن . ج) دستگاه ها برای تعمیر ماشین آلات و دستگاه های چ) وسائل نقلیه سواری و هواپیمای شخصی اشخاص غیر مقیم ایران برای استفاده شخصی و ظروف و تکیه گاه های چند بار مصرف .
ح) کالاهایی که طبق قراردادها و موافقت نامه های گمرکی بین المللی قابل ورود موقت بوده و دولت جمهوری اسلامی ایران عضویت آن را پذیرفته است . خ) وسائل و لوازم امدادی به منظور کمک های بشر دوستانه د) ظروف و لوازم امدادی برای بسته بندی کالای صادراتی ذ) هواپیما برای امور خدماتی از قبیل سمپاشی و مسافربری ع) دام ها که برای تعلیف به صورت موقت وارد کشور می شوند و نتایج آنها مشمول عنوان واردات موقت می شود .
از کالای تجاری وارد قلمرو گمرکی می شود پس از بازدید مامور بهداشت از وسیله نقلیه ، کالای همراه ، آذوقه ، لوازم مصرفی ،اسلحه و مهمات و قطعات یدکی موجود ، اطلاعات مورد نیاز گمرک در خصوص آنها و خدمه و مسافران را اخذ نماید . در صورتیکه مامور گمرک مقدار آذوقه موجود در کشتی ، هواپیما یا قطار را پلمپ یا لاک و مهر کند ، ولی باید مقدار آذوقه ای که برای مصرف کارکنان و مسافران در مدت توقف در بندر یا فرودگاه یا ایستگاه راه آهن لازم می داند.در اختیار آنان بگذارد و در صورت نیاز به آذوقه مجدد ، انبار تحت نظارت گمرک باز و بسته شود ، مواد منفجره و محترقه و مخدر و یا سایر کالاهای ممنوع الورود شرعی و قانونی موجود در این وسایط نقلیه با اطلاع فرمانده کشتی ، هواپیما و یا رئیس قطار در محل محفوظ در داخل این وسائل نقلیه قرار داده و برای تمام مدت توقف ، آنها را پلمپ و مراقبت نماید و یا آنها با تنظیم صورت مجلس در انبار تحت نظر گمرک حفظ و موقع حرکت مسترد نماید .در ماده 39 قانون گمرکی تشریفات گمرکی به جز موارد استثنا مانند کالاهای موضوع مواد 40 و 41 قانون امور گمرکی منوط به اظهار کالا یا تسلیم اظهارنامه به شکل و تعداد نسخی که گمرک ایران تعیین می نماید توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی وی انجام می شود ، گمرک ایران مجاز است شکل ، نحوه تنظیم اظهارنامه و تشریفات اظهار و ترخیص کالا را بر حسب ضرورت تغییر دهد .تبصره 1) چگونگی تنظیم اظهارنامه ، اسنادی که باید ضمیمه آن باشد ، مراحل گردش اظهارنامه و طرز رسیدگی و ارزیابی آن در آیین نامه اجرایی این قانون تعیین می گردد . تبصره 2) صاحب کالا مسئولیت صحت مندرجات اظهارنامه و اسناد تسلیمی به گمرک را بر عهده دارد. تبصره 3) گمرک ایران شرایط تسلیم اظهارنامه و اظهار قبل از ورود کالا را تعیین می نماید .فصل اول – کالاهای ورودی ماده 47 – کالاهای وارده به قلمرو گمرکی را می توان برای یکی از منظورهای زیر اظهار کرد : a) ورود قطعی b) ورود موقتc) ورود موقت برای پردازش d) مرجوعی ( ادعا به خارج از کشور ) e) ترانزیت خارجی ( عبور خارجی) f) ترانزیت داخلی ( عبور داخلی )عملیاتی که از طرف گمرک و اشخاص ذیربط نسبت به اظهارنامه وکلای مربوط به آن انجام و منتهی به صدور پروانه گمرک در موارد بندهای a تا e این ماده می گردد تشریفات قطعی گمرکی و در مورد بند آخر یعنی ترانزیت داخلی و عبور داخلی غیر قطعی گمرکی تلقی می گردد .مبحث اول – ورود قطعی ماده 48 _ ورود قطعی ، رویه گمرکی که براساس آن کالاهای وارده برای استفاده در داخل قلمرو گمرکی با پرداخت حقوق ورودی و هزینه های انجام خدمات و با انجام کلیه تشریفات ترخیص می شود .ماده 49) در مواردی که کالا در حین حمل از مبدا تا هنگام تحویل به مرجع تحویل گیرنده کالا یا در مدت توقف در انبارهای گمرکی آسیب دیده یا ضایع و فاسد شود ، صاحب کالا می تواند تقاضا کند کالا را با پرداخت تمام هزینه های انجام خدمات و انجام تشریفات گمرکی از کشور خارج و یا آن را بلا عوض به دولت واگذار و یا قسمت آسیب دیده یا فاسد شده را تفکیک کرده و با پرداخت هزینه های انجام خدمات ، فقط حقوق ورودی قسمت سالم را بپردازد و از ترخیص بقیه به دولت صرف نظر نماید .در صورتیکه تفکیک قسمت سالم مقدور نباشد یا تفکیک آن موجب آسیب دیدگی یا فاسد بیشتر کالا شود ، گمرک اجرایی می تواند به تقاضای صاحب کالا یا تنظیم صورت مجلس که به تایید گمرک ایران می رسد .متناسب با آسیب دیدگی و فساد ، ارزش کالا را تعیین و براساس آن حقوق ورودی را محاسبه و وصول نماید ، چنانچه حقوق ورودی مذکور براساس وزن دریافت شود در این صورت به نسبت آسیب دیدگی یا فساد در حقوق ورودی تخفیف داده می شود ، در صورتی که مرجع تحویل گیرنده کالا موجب آسیب دیدگی کالا شود قسمت آسیب دیده از پرداخت هزینه های انجام خدمات معاف می گردد .ورود قطعی کالا مستلزم اخذ تمامی مجوزهای لازم طبق قوانین و مقررات مربوط و پرداخت حقوق ورودی می باشد . در مورد پرداخت حقوق ورودی در ماده 6 قانون امور گمرکی آمده است . گمرک می تواند کالای متعلق به اشخاص را با اخذ ضمانت نامه بانکی و تعیین مهلتی که بیش از یک سال نباشد برای پرداخت حقوق ورودی به طور قطعی ترخیص نماید .افزایش حقوق ورودی شامل کالای موجود در اماکن گمرکی نیست و در ماده 7 قانون امور گمرکی آمده است . کالای موجود در گمرک ، وثیقه پرداخت کلیه وجوه متعلقه به آن کالا و سایر بدهی های قطعی صاحب کالا بابت وجوهی است که وصول آن به موجب قانون بر عهده گمرک است . گمرک قبل از دریافت یا تامین وجوه مذکور نمی تواند اجازه تحویل و ترخیص کالا را بدهد .مبحث دوم _ ورود موقت ماده 50 _ ورود موقت ، رویه گمرکی است که براساس آن کالاهای معینی می تواند تحت شرایطی به موقت قلمرو گمرکی وارد شود ، این کالاها باید ظرف مهلت معینی که گمرک ایران تعیین می نماید ، بدون اینکه تغییری در آن ایجاد شود خارج گردد ، تغییرات ناشی از استهلاک از این حکم مستثنی است .تبصره _ فهرست کالاهای مشمول رویه ورود موقت و همچنین تشریفات ، تضمین ها و سایر مقررات مربوطه با رعایت این قانون در آیین نامه اجرایی تعیین می گردد. ماده 72 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی کالاهای زیر می تواند با اخذ مجوز گمرک ایران به عنوان ورود موقت به قلمرو گمرکی وارد شود : الف ) کالاها به منظور عرضه در نمایشگاه ها بین المللی ب) دستگاه های فیلم برداری و عکس برداری هوایی و فیلم های همراه آنها پس از ارائه موافقت وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلحپ) دستگاه های مطالعات علمی ، آموزشی ، تربیتی ، فنی و مهندسی نقشه برداری ت) دستگاه ها برای سدسازی ، اسکله سازی ، لایروبی ، راه سازی ، حفاری ، استخراج و اکتشاف و پروژه های خاص . ث) دستگاه ها برای نصب و سوار کردن کارخانه ها و تاسیسات صنعتی و نظایر آن . ج) دستگاه ها برای تعمیر ماشین آلات و دستگاه های چ) وسائل نقلیه سواری و هواپیمای شخصی اشخاص غیر مقیم ایران برای استفاده شخصی و ظروف و تکیه گاه های چند بار مصرف .ح) کالاهایی که طبق قراردادها و موافقت نامه های گمرکی بین المللی قابل ورود موقت بوده و دولت جمهوری اسلامی ایران عضویت آن را پذیرفته است . خ) وسائل و لوازم امدادی به منظور کمک های بشر دوستانه د) ظروف و لوازم امدادی برای بسته بندی کالای صادراتی ذ) هواپیما برای امور خدماتی از قبیل سمپاشی و مسافربری ع) دام ها که برای تعلیف به صورت موقت وارد کشور می شوند و نتایج آنها مشمول عنوان واردات موقت می شود .